دادن قدرت مانور به آموزش و پرورش

به گفته وزیر آموزش و پرورش این وزارتخانه با دریایی از مشکلات دست به گریبان است. شاید اکثر افراد جامعه تصور می کنند مشکلات مالی بزرگ ترین معضل وزارت آموزش و پرورش است، اما به راستی این مشکل تنها قطره ای از دریای معضلات این وزارتخانه به حساب می آید.

به گفته وزیر آموزش و پرورش این وزارتخانه با دریایی از مشکلات دست به گریبان است. شاید اکثر افراد جامعه تصور می کنند مشکلات مالی بزرگ ترین معضل وزارت آموزش و پرورش است، اما به راستی این مشکل تنها قطره ای از دریای معضلات این وزارتخانه به حساب می آید. از مفاهیم حفظی درسی گرفته تا کلاس های بی رنگ، روح و نشاط، عدم ارائه خدمات آموزشی مطلوب در مناطق محروم و... . تمام این مسائل به مسئولان آموزشی کشور نهیب می زند که در ساختار آموزشی، اداری و مالی در مدارس دچار مشکلات عدیده ای هستیم و باید در تمام این زمینه ها بازنگری انجام شود. دور از ذهن نیست که وجود این مشکلات نمایندگان خانه ملت را متقاعد کرده که از ابتدای سال ۹۷ درآمدهای وزارت آموزش و پرورش، ادارات کل آموزش و پرورش استان ها و سازمان نوسازی را اختصاصی کنند. وزارت آموزش و پرورش از سال آینده این اختیار را دارد که بتواند ماحصل درآمدی خود را در راستای جواب دهی به نیازهای گوناگون و متنوع این وزارتخانه مصرف کند و از آنجا که چاقو هرگز دسته خود را نمی برد احتمالا این تصمیم نیز می تواند به نفع آموزش و پرورش کشور باشد.
بر چه اساس درآمدهای آموزش و پرورش باید اختصاصی شوند؟ پیش از اختصاصی شدن درآمدها در این سازمان، تمام درآمدهای این وزارتخانه به بخش درآمد عمومی کشور واریز می شد و پس از آن سازمان مدیریت بودجه و برنامه ریزی براساس اولویت ، چگونگی مصرف این درآمدها را مشخص می کرد. در مقابل آنچه رخ می داد بی توجهی به برخی از نیازهای اولیه مدارس بود، زیرا قطعا از نگاه سازمان برنامه و بودجه، بودجه موردنیاز برای افزودن یک کلاس درس در روستایی دورافتاده به مراتب اهمیت کمتری از حل یک معضل کلان کشوری دارد. غرض از این سخن بی توجهی این سازمان نسبت به معضلات کلان این وزارتخانه نیست بلکه اگر بنا به اولویت بندی در سطح کلان کشوری باشد قطعا مسائل خردتر اولویت کمتری خواهند داشت. در نهایت فهرست درخواستی به منظور تخصیص بودجه به مدارس در استان ها و شهرستان های کوچک ماه ها و شاید سال ها در سازمان برنامه و بودجه باقی می ماند و هیچ فردی پاسخگوی برآوردن این نیازها نبود. در واقع درآمد آموزش و پرورش بیش از حل مشکلات این وزارتخانه صرف حل اولویت های کشوری می شد. با تصویب این مصوبه آموزش و پرورش استان ها صفر تا صد درآمد حاصل از فروش و اجاره املاک، دارایی ها و... را در استان خود برای امر آموزش و تربیت دانش آموزان خرج کرده و دیگر نیازی به فرستادن این پول به مرکز و سازمان برنامه و بودجه ندارند.

اختصاصی شدن به معنای عدم کنترل نیست

آیا اختصاصی شدن این درآمدها به معنای از کنترل خارج شدن آنهاست؟ خیر. در واقع خزانه داری و سازمان برنامه و بودجه هر استان بر نحوه خرج این بودجه نظارت می کند و آموزش و پرورش استان ها نمی توانند بی ضابطه و قانون اقدام به خرج این منابع کنند. نکته حائز اهمیت و امیدوارانه آن است که درآمد هر استان تنها برای رفع نیازهای آموزشی خودش هزینه می شود. به عنوان مثال درآمد شیراز را برای اصفهان یا هر شهر دیگری مصرف نمی کنند. اجرای طرح مذکور به ویژه در مناطق محروم کشور از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است، زیرا معمولا در هنگام تخصیص بودجه این مناطق از چشم مسئولان آموزشی در پایتخت به دور می مانند و شاهد این مدعا وجود بسیاری مدارس غیراستاندارد، فرسوده و ناایمن در بسیاری از مناطق محروم کشور است.

مصوبه تغییر کاربری فضاهای مازاد

نمایندگان مجلس برای حل معضل و مشکلات مدارس به ویژه در مناطق محروم مصوبه دیگری نیز مبنی بر تغییر کاربری فضاهای مازاد را نیز در دستور کار داشتند که براساس آن می توان بخشی از املاک و فضاهای آموزشی را تغییر کاربری داد و وزارت آموزش و پرورش را نیز از پرداخت کلیه عوارض شامل تغییر کاربری و نقل وانتقال املاک معاف کرد. اگر آموزش و پرورش بتواند بخشی از فضاهای آموزشی خود را تغییر کاربری داده و به فروش برساند از منافع حاصل از آن می توان برای بهبود وضعیت مدارس دیگر استفاده کرد. البته منظور از این طرح فروش مدارس فعال و دارای دانش آموز نیست، زیرا این کار نه تنها گرهی از مشکلات بی شمار این وزارتخانه باز نمی کند، بلکه گره کور دیگری را نیز به آنها اضافه می کند. در برخی ازروستاها مدارسی وجود دارد که به دلیل مهاجرت ساکنان روستاها به شهرها خالی و بی استفاده شدند و بنابراین قادر نیستند باری از دوش نظام آموزشی کشور بردارند، اما فروش آنها می تواند بار سنگین مشکلات مالی آموزش و پرورش در آن شهر یا روستا را به اندازه ای کم کند. بنابراین به فروش رساندن و خرج هزینه آنها برای نوسازی برخی از مدارس می تواند راه حل بسیار مناسبی برای کاربری سودمند این فضاهای آموزشی باشد. کارشناسان و افراد ذیصلاح فضاهای مازاد در استان ها را تشخیص می دهند. نکات روشنی در این طرح وجود دارد؛ نخست آنکه اگر تراکم دانش آموزان در برخی از مدارس استان ها بالا باشد قطعا مدارس آن استان را نمی توان به عنوان فضای مازاد در نظر گرفت. ثانیا اگر در یک استان دانش آموزان از معضل کمبود مدارس رنج ببرند قطعا نمی توان دست به تغییر کاربری در آنها زد. در واقع در این صورت نه تنها نباید مدرسه را تغییر کاربری دهیم بلکه باید به فکر ساخت و نوسازی مدارس در این استان ها و مناطق باشیم.

مشکلات مالی تنها مساله نیستند

مشکلات مالی آموزش و پرورش تنها معضل نیستند، اما این به معنای آن نیست که مشکلاتی کوچک اند. برخی از صاحب نظران معتقدند مشکلات مالی بزرگ ترین دلیل بی انگیزگی و بی علاقگی برخی دانش آموزان و معلمان به سیستم آموزش و پرورش و تدریس و علم آموزی هستند. اگر این عامل را در محیط کوچکی مانند یک مدرسه در استانی محروم بررسی کنیم به نظر ایده ای درست می آید. اغلب افراد در مناطق محروم و شهرهای کوچک از شرایط مالی بسیار مناسبی برخوردار نیستند. علاوه براین مدارس در مناطق محروم امکانات فراوانی برای دانش آموزان ندارند. اگر برخی از دانش آموزان با بی علاقگی در مدرسه ای که حتی نیمکت مناسب برای حضور آنها سر کلاس وجود ندارد، حاضر شوند نباید بر آنها خرده گرفت. معلمی که مشکلات مالی فراوان معیشتی دارد نیز قطعا از تمرکز کافی برای تدریس برخوردار نیست. اگر فرض را بر آن بگیریم که تنها مشکلات مالی زمینه ساز کمبود نشاط و شادی در مدارس هستند بنابراین دانش آموزان در مدارس غیردولتی و شهرهای بزرگ باید حضور خود را در مدرسه به فال نیک بگیرند و همواره با نشاط و شادابی خاص در فضاهای آموزشی مجهز خود حضور داشته باشند، در حالی که در عمل بدین گونه نیست. بنابراین معضلات آموزشی در مدارس را علاوه بر مسائل مالی باید در موارد دیگری نیز جست.

طرح نیازمند نظارت و ارزیابی است

یک عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات در گفت و گو با «آرمان» با مثبت ارزیابی کردن این اقدامات می گوید: این راه حل می تواند مسائل استراتژیکی را به دنبال داشته باشد و طبیعتا نیازمند آزمودن آن هستیم تا به نتایج مثبت یا منفی مصوبه به درستی پی ببریم. کارن خانلری می افزاید: دوستان در کمیسیون های مربوطه بررسی های کارشناسانه بر مصوبه اختصاصی شدن درآمد وزارت آموزش و پرورش انجام داده اند و راه حلی است که می تواند تاثیرات خوبی به همراه داشته باشد، اجرای آن به نظر سخت می آید، زیرا یک برنامه راهبردی است. او خاطرنشان می کند: وزارتخانه می تواند در ارتباط با به کارگیری منابع مالی صاحب نظر بوده و قدرت تصمیم گیری داشته باشد. در هر صورت وابستگی صرف به بودجه های دولتی که ماحصل مالیات و درآمد های نفتی هستند عواقبی با خود به همراه می آورد. بنابراین اگر آموزش وپرورش صرفا امیدوار به درآمدها و بودجه دولت باشد ممکن است دچار معضلات و مسائلی شود. خانلری می افزاید: اگر آموزش و پرورش منابع درآمدی مشخص و از پیش تعیین شده داشته باشد قطعا با سرعت بیشتری در راستای نیازهایش تصمیم گیری و برنامه ریزی می کند و امیدوارم اختصاصی شدن درآمدها تا حدودی اوضاع نابسامان مالی آموزش و پرورش را بهبود بخشد. او تاکید می کند: تاسیس مدارس در اولویت اول هزینه های آموزش و پرورش نیست، اما امیدوارم این طرح به وضع معیشتی معلمان و ارائه خدمات و امکانات آموزشی سر و سامان دهد. خانلری می افزاید: تا هنگامی که بتوانیم وضعیت آموزش و پرورش را سامان دهیم اجرای این طرح با مشقت خواهد بود، زیرا مشکلات بزرگی را باید در حوزه آموزش و پرورش حل کنیم. او تاکید می کند: در ابتدای اجرای این مصوبه اشتباهات یا مسائلی وجود خواهد داشت، اما نباید به دلیل امکان بروز این مشکلات دست از اجرای این راهکار کشید، زیرا احتمال سوء استفاده افراد از بودجه و درآمد آن وجود دارد و هر جا نظارت و پشتیبانی سیستماتیک که جزو وظایف دولت است رخ ندهد، سوء استفاده های مالی امکان وقوع دارند. خانلری می افزاید: اگر نگاهی منفی به این کار داشته باشیم باید از هر حرکت جدیدی اجتناب کنیم. بنابراین باید دل به دریا بزنیم. در مورد نحوه اجرای این مصوبه کار کارشناسی زیادی انجام شده است و می تواند نتایج خوبی به همراه داشته باشد. البته همواره احتمال آزمون و خطا وجود دارد بازخوردهای مثبت این مساله ما را به ادامه آن مطمئن می کند و در غیراین صورت روش را تغییر می دهیم. او می گوید: بودجه یا درآمد اختصاصی آموزش و پرورش به آن معنا نیست که منابع مالی در اهدافی بلندمدت یا میان مدت غیراز اهداف دولتی این وزارتخانه و به میل آموزش و پرورش هزینه شود.

منبع : آرمان

مشاهده در وبسایت منبع