چگونه دعا کنیم تا حاجتمان زودتر مستجاب شود؟

به گزارش جهان نیوز ، تا انسان معرفت نداشته و توحید محض، کامل و تمام را درک نکرده باشد و از هر گونه شرک خود را پاک نکرده باشد، نمی تواند دست های نیایش را به سوی خدا بلند کند. از این رو می توان همه زیبایی های عبادت و پرستش را در نیایش یافت.

به گزارش جهان نیوز ، تا انسان معرفت نداشته و توحید محض، کامل و تمام را درک نکرده باشد و از هر گونه شرک خود را پاک نکرده باشد، نمی تواند دست های نیایش را به سوی خدا بلند کند. از این رو می توان همه زیبایی های عبادت و پرستش را در نیایش یافت.
دعا بریدن از غیرخدا و همه اسباب هستی و پیوستن به غنای ذات الهی است. نیایش، دست های خالی فقر است که به سوی ذات غنی دراز شده و بدان پیوسته است. دعا، فرار انسان از همه چیز و درک اضطرار ذاتی به خداوند غنی حمید است. لذا دعا را نماد اخلاص و توحید و بندگی و زیباترین نمایش خضوع و خشوع دانسته و گریزان از دعا را بدترین بنده گفته اند.

حقیقت و نقش دعا به پیشگاه خداوند را بر اساس آموزه های اسلام

معرفت؛ لازمه دعا
دعا درخواست شخص پایین تر از بالاتر(معجم الفروق اللغویّه، ص۲۳۱) برای انجام چیزی است.(همان، ص۵۳۴) از ویژگی و مولفه های دعا این است که دعا همواره با حمد، مدح و ثنا و نیز استغاثه نیایشگر در حق نیایش شونده همراه است. (لسان العرب، ج ۴، ص ۳۵۹)

بنابراین، نیایشگر درک و تصوری درست از حقیقت و جایگاه خود و نیایش شونده دارد؛ از این رو دعا هماره با معرفت نسبت به خود و نیایش شونده همراه است. نیایشگر با درک ناتوانی خود و توانایی نیایش شونده به بیان ناتوانی های خود و توانایی های نیایش شونده می پردازد تا توجه، التفات و اهتمام نیایش شونده را بر انگیزد و مهر و محبت او را به سوی خود جلب کند تا خواسته اش را بر آورده سازد.

هنگامی که انسان متوجه فقر ذاتی و غنای خداوند حمید (فاطر، آیه ۱۵)، مالک، قادر، رحمان، رحیم و دیگر صفات جمالی او می شود و این معنا را درک می کند که خداوند پروردگار و رب العالمین است و به تمام نیازهای انسان، آگاه و توانا است و در انجام خواسته های او بخل نمی ورزد(محمد، آیه ۳۸) به دعا می پردازد و درخواست های مادی و معنوی، اخروی و دنیوی خویش را مطرح می کند.

خداوند در آیات ۹۹ و ۱۰۰ سوره مومنون با تصویری که از وضعیت مشرک در هنگام احتضار و مرگ می دهد، به انسان نشان می دهد که نقش اساسی معرفت در گرایش به نیایش و دعا تا چه اندازه است. در این آیات خداوند بیان می کند که معرفت شهودی و دستیابی به علم شهودی و یقین برخاسته از مکاشفه برای محتضر مشرک چگونه او را به سمت دعا سوق می دهد؛ چرا که در هنگام مرگ همه انسان ها به نوعی شهود و علم حضوری می رسند که از آن به کشف الغطاء و کنار رفتن پرده ها و حجاب ها یاد می شود.(ق، آیات ۲۱ و ۲۲) در آن هنگام کافر و مشرک آتش دوزخ را به چشم دل و مکاشفه شهودی می بیند(تکاثر، آیات ۶ و ۷) پس این شهود و دریافت معرفت شهودی و بصیرت و بینایی دل هاست که کافر و مشرک را به سمت دعا سوق می دهد و بازگشت برای جبران گذشته ها و انجام اعمال صالح را خواستار می شود.
پس عمل صالح موجب خشنودی خداوند و زمینه ساز استجابت دعاست. البته از آنجایی که اسلام دین اجتماعی است تنها عمل صالح برای اجابت دعا کافی نیست، بلکه می بایست همان گونه که به عمل صالح گرایش دارد، نسبت به منکرات اجتماعی نیز واکنش منفی داشته و به معروف امر نماید.(سوره عصر) دارد، از این رو عدم امر به معروف موجب مستجاب نشدن دعاست. یعنی کسی که ترک امر به معروف و نهی از منکر می کند، امید نداشته باشد که دعایش مستجاب شود. پیامبر(ص) می فرماید:اذا لَم یَامُروا بِمَعروفٍ وَلَم یَنهَوا عَن مُنکَرٍ وَلَم یَتَّبِعوا الاخیارَ مِن اهلِ بَیتی ، سَلَّطَ اللّه عَلَیهِم شِرارَهُم ، فَیَدعوا عِندَ ذلِکَ خِیارُهُم فَلا تُستَجابُ لَهُم؛هرگاه (مردم) امر به معروف و نهی از منکر نکنند و از نیکان خاندان من پیروی ننمایند، خداوند بدانشان را بر آنان مسلّط گرداند و نیکانشان دعا کنند امّا دعایشان مستجاب نشود. (امالی صدوق، ص ۲۵۴)

از جمله مواردی که دعا و درخواست ها رد می شود هر چند که دعا و نیایش برخاسته از معرفت و علم بلکه معرفت و علم شهودی و حضوری باشد؛ هنگامه قیامت است. خداوند بصیرت مجرمان به نتیجه ذلّت بار گناه در قیامت را که زمینه ساز دعای آنان برای بازگشت به دنیا و انجام دادن عمل صالح است رد می کند؛ چرا که این بصیرت و دعا، بیرون از زمان خود واقع شده است و تاثیری نخواهد داشت.(سجده، آیه ۱۲)

انسانی که به حقیقت خود و خدا معرفت یافته یا در مقام بصیرت و شهود قرار گرفته است، می داند که هیچ چیزی در هستی جز اراده و مشیت الهی تاثیرگذار نیست و اگر برای اسباب تاثیری قرار داده شده ، به اراده و مشیت الهی است که او مسبب الاسباب است. پس بریدن از همه چیز که مبتنی بر معرفت و شناخت است و پیوستن به خداوند و او را مسبب الاسباب دانستن، زمینه ساز دعا و استجابت است. از این رو هنگامی که انسان در هنگام اضطرار قرار می گیرد و از همه چیز می برد و به خدا می پیوندد، نیایش او تاثیرگذار است.(یونس،آیه ۲۲؛ لقمان، آیه ۳۲؛ اسراء، آیه ۶۷؛ عنکبوت، آیه ۶۵)

امام سجاد(ع) ناامیدی از مردم و هر سبب دیگر از اسباب مادی و معنوی و غیر خداوند را عامل مهم و اساسی در اجابت خواسته ها دانسته و می فرماید: مَن لَم یَرجُ النّاسَ فی شَیْ ءٍ وَرَدَّ اَمرَهُ الَی اللّه عَزَّوَجَلَّ فی جَمیعِ اُمورِهِ استَجابَ اللّه عَزَّوَجَلَّ لَهُ فی کُلِّ شَیْءٍ؛ هر کس در هیچ کاری به مردم امید نبندد و همه کارهای خود را به خدای عزوجل واگذارد، خداوند هر خواسته ای که او داشته باشد اجابت کند. (کافی، ج۲، ص۱۴۸، ح۳)

قرآن بصراحت در آیه ۶۲ سوره نمل بیان می دارد که خداوند دعای مضطر را اجابت می کند. این بدان معناست که مضطر در حالت اضطرار تنها متوجه خداوند است و به درجه ای از خلوص می رسد که تنها مسبب الاسباب را می ببیند و از او درخواست یاری می کند.

از این آیات این معنا به دست می آید که دعا نمایش بندگی محض انسان و شناخت کامل از فقر خود و توانایی و غنای خداوند حمیدی است که بخل نمی ورزد و کسی که خالصانه به او توسل جوید دست او را می گیرد و از سختی ها و مشکلات می رهاند و خواسته های او اجابت می کند.

انسان با معرفت می داند که تنها خداوند است که او را آفریده و پرورش می دهد و او هیچ چیزی ندارد و حتی این هستی و وجودش را به عنایت و فضل الهی به او بخشیده شده است. پس هر کوچک و بزرگی را از خداوند می خواهد و متوسل به او می شود و حتی برای کمترین چیزها از جمله نمک خوراک خویش دعا می کند؛ و این گونه، هم به خداوند تقرب می جوید و هم خواسته هایش را برآورده می سازد. امام صادق(ع) در این باره می فرماید: عَلَیکُم بِالدُّعاءِ ، فَاِنَّکُم لاتَقَرَّبونَ اِلَی اللّه بِمِثلِهِ ، وَلا تَترُکوا صَغیرَهً لِصِغَرِها اَن تَدعُوا بِها ، اِنَّ صاحِبَ الصِّغارِ هُوَ صاحِبُ الکِبارِ؛ شما را سفارش می کنم به دعا کردن، زیرا با هیچ چیز به مانند دعا به خدا نزدیک نمی شوید و دعا کردن برای هیچ امر کوچکی را به خاطر کوچک بودنش رها نکنید، زیرا حاجتهای کوچک نیز به دست همان کسی است که حاجتهای بزرگ به دست اوست.(کافی، ج۲، ص۴۶۷، ح۶)
آدم بی خبر و غافل از خداوند، چون اهل یقین و شهود نیست، دعایی که می کند از روی بی خبری است و چون مقام و منزلت الهی و توانایی و فضل و بخشش او را نمی داند و گمان باطل در حق خدا می برد و او را بخیل می داند، همین حالت نیایشگر موجب می شود تا دعایش مستجاب نشود. پیامبر(ص) نیز در این باره می فرماید: اُدعُوا اللهَ وَ اَنتم مُوقِنونَ بِالاِجابَهِ وَاعلَموا اَنَّ اللهَ لا یَستَجِیبُ دُعاءَ مِن قَلبِ غافِلٍ لاه؛خدا را بخوانید و به اجابت دعای خود یقین داشته باشید و بدانید که خداوند دعا را از قلب غافل بی خبر نمی پذیرد.(کنزالعمال، ج۲، ص۷۲)

زمینه های اجابت دعا
چنانکه گفته شد از مهم ترین و اساسی ترین زمینه های دعا، معرفت و شناخت نسبت به فقر خود و غنای الهی، اخلاص و خلوص و درک اضطرار واقعی انسان به خداوند است.

اما اگر بخواهیم دعاهای ما استجابت شود و از سوی خداوند رد نشود، می بایست کارهای ما مورد رضایت خداوندی باشد که نیت خالص و اعمال صالح بنیاد این رضایت الهی است. از این رو مشرکان و کافران پس از کشف الغطاء در هنگام احتضار و مرگ خواهان بازگشت برای جلب رضایت الهی از طریق اعمال صالح می شوند.(مومنون، آیات ۹۹ و ۱۰۰)
امام حسن مجتبی(ع) درباره خشنودی خدا و نقش آن در استجابت دعا می فرماید: انَا الضّامِنُ لِمَن لَم یَهجُس فی قَلبِهِ اِلاَّ الرِّضا اَن یَدعُوَ اللّه فَیُستَجابَ لَهُ؛ کسی که در دلش هوایی جز خشنودی خدا خطور نکند، من ضمانت می کنم که خداوند دعایش را مستجاب کند. (کافی، ج۲، ص۶۲، ح۱۱)

البته معرفت و شناخت مراتبی دارد، هر چه معرفت انسان بالاتر باشد و از علم حصولی به حضوری و در حضوری و شهودی از علم الیقین به سوی عین الیقین و از آن به سوی حق الیقین برود، درجه خلوص و نیز ایمان و کیفیت عمل صالح تغییر می یابد.

دعا در حق خود مستجاب است ولی اجابت سریعتر دعا در غیاب دیگران برای آنان است. اگر هر مومنی در غیاب دیگری در حق او دعا کند، آن دیگری نیز در حق او دعا خواهد کرد و این گونه حوائج و درخواست های شما نیز برآورده می شود. بنابراین التماس دعا داشتن خوب است و هر کسی بکوشد تا التماس دعا داشته باشد و در حق دیگری نیز دعا کند تا در حق او دعا شده و اجابت گردد. پیامبر(ص) می فرماید: لَیسَ شَیْ ءٌ اَسرَعَ اِجابَهً مِن دَعوَهِ غائِبٍ لِغائِبٍ؛ هیچ دعایی زودتر از دعایی که انسان در غیاب کسی می کند، مستجاب نمی شود.(بحارالانوار، ج۹۳، ص۳۵۹، ح۱۷)

امام موسی کاظم(ع) از مصادیق دعای سریع الاجابه، دعا در حق دیگری دانسته و فرموده است: اوشَک دَعوَهً وَ اسرَعُ اجابَهُ دُعاءُ المَرءِ لاِخیهِ بِظَهرِ الغَیبِ؛دعایی که بیشتر امید اجابت آن می رود و زودتر به اجابت می رسد، دعا برای برادر دینی است در پشت سر او.(اصول کافی، ج۱، ص۵۲)

پیامبر(ص) برطرف کردن گرفتاری مردم را عامل مهم در استجابت دعا از سوی خداوند می داند و می فرماید: مَن اَرادَ ان تُستَجابَ دَعوَتُهُ وَاَن تُکشَفَ کُربَتُهُ فَلیُفَرِّج عَن مُعسِرٍ؛ هر کس می خواهد دعایش مستجاب شود و غمش از بین برود باید گره از کار گرفتاری باز کند.(نهج الفصاحه، ح ۲۹۶۱)

حضرت رسول(ص) در بیان شرایط اجابت دعا، حالت تضرع و رقت قلب را مورد توجه قرار می دهد، زیرا این امر نشانه ای از استغاثه و عدم تکبر و استکبار است. بر اساس آموزه های قرآنی مستکبران اهل دعا و نیایش نیستند و خود را غنی دانسته و از دعا گریزان هستند.(غافر، آیه ۶۰) کسی که استکبار نمی ورزد اهل خضوع و تضرع است و قلب او در گرو محبت و رحمت الهی است. پیامبر(ص) دعا هنگام رقت قلب را موثر می داند و می فرماید: اِغتَنِمُوا الدُّعاءَ عِندَ الرِّقَّهِ فَاِنَّها رَحمَهٌ؛ دعا کردن در هنگام رقّت قلب را غنیمت شمرید، که رقت قلب، رحمت است.(بحارالانوار، ج۹۳، ص۳۴۷، ح۱۴)

امام باقر(ع) می فرماید که دعا نزد قبر حسین(ع) یکی از زمینه های اجابت دعاست. حسین، بزرگ مرد کربلا، مظلوم و رنجیده خاطر و لب تشنه و مصیب زده به شهادت رسید. پس خداوند، به ذات خود، قسم یاد کرد که هیچ مصیبت زده و رنجیده خاطر و گنهکار و اندوهناک و تشنه ای و هیچ بَلا دیده ای به خدا روی نمی آورد و نزد قبر حسین(ع) دعا نمی کند و آن حضرت را به درگاه خدا شفیع نمی سازد، مگر اینکه خداوند، اندوهش را برطرف و حاجاتش را برآورده می کند و گناهش را می بخشد و عمرش را طولانی و روزی اش را گسترده می سازد. پس ای اهل بینش، درس بگیرید! (بحارالانوار، ج ۱۰۱، ص ۴۶، ح ۵)

دعایی که همراه با بسم الله است رد نمی شود؛ زیرا این نشانه آگاهی و معرفت شخص در حق خداوند است که هر چیزی را از خدا می داند و از او می خواهد. پیامبر(ص) می فرماید: لا یُرَدُّ دُعاءٌ اَوَّلُهُ بِسْمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحیمِ؛ دعایی که با بسم اللّه الرحمن الرحیم شروع شود، رد نمی شود.(الدعوات، ص ۵۲)

البته باید توجه داشت که مراد از این سخن آن است که همه شرایط برای استجابت فراهم آید که شامل معرفت، اضطرار، تواضع و خشوع، بندگی، اخلاص ، عمل صالح و مانند آن است. از این رو که مثلا پیامبر(ص) در جایی دیگر مسئله حلال خوری را به عنوان یکی از شرایط اجابت بیان می کند و می فرماید که حلال خوری نقش مهمی در استجابت دعا دارد. چنانکه می فرماید: یا عَلیُّ مَن اَکَلَ الحَلالَ صَفادینُهُ، وَرَقَّ قَلبُهُ، وَدَمِعَت عَیناهُ مِن خَشیَهِ اللّه تَعالی وَلَم یَکُن لِدَعوَتِهِ حِجابٌ؛ای علی هر کس حلال بخورد، دینش صفا می یابد، رقّت قلب پیدا می کند، چشمانش از ترس خداوند متعال پر اشک می شود و برای (استجابت) دعایش مانعی نمی باشد.(میراث حدیث، ج۲، ص۱۸، ح۲)

دعای کسانی که اعمال صالح انجام می دهند اجابت می شود. از جمله دعای پس از نماز یا دعای روزه داران در هنگام افطار اجابت می شود؛ زیرا اینها از اعمال صالح است. امام کاظم(ع) فرمود: دعوه الصائم تستجاب عند افطاره؛دعای شخص روزه دار هنگام افطار مستجاب می شود. (بحار الانوار، ج ۹۲، ص ۲۵۵، ح ۳۳)

عدم اجابت یا تاخیر در اجابت
انسانی که دارای معرفت حقیقی نسبت به خود و خداست، همواره آنچه رضایت خداوند است را مد نظر قرار می دهد که همان عمل صالح است. و از هر گونه اموری که ناپسند و زشت وگناه است دوری می کند؛ چرا که می داند که اعمال صالح موجب خشنودی خدا و اجابت دعاست و اعمال بد و زشت مانع از آن خواهد بود. امام صادق(ع) به عنوان نمونه استجابت دعا را با مال حلال و مانع آن را حرام خواری بیان می کند و می فرماید: اذا ارادَ اَحَدُکُم اَن یُستَجابَ لَهُ فَلیُطَیِّب کَسبَهُ وَلیَخرُج مِن مَظالِمِ النّاسِ ، وَ اِنَّ اللّه لا یَرفَعُ اِلَیهِ دُعاء عَبدٍ وَفی بَطنِهِ حَرامٌ اَو عِندَهُ مَظلَمَهٌ لاِحَدٍ مِن خَلقِهِ؛ هر کس بخواهد دعایش مستجاب شود، باید کسب خود را حلال کند و حق مردم را بپردازد. دعای هیچ بنده ای که مال حرام در شکمش باشد یا حق کسی بر گردنش باشد، به درگاه خدا بالا نمی رود. (بحارالانوار، ج۹۳، ص۳۲۱، ح۳۱)

البته همیشه علت اجابت ظاهری یا تاخیر در اجابت این امر نیست؛ چرا که گاه خداوند اجابت کرده ولی دست نگه داشته و با تاخیر می دهد تا بنده خود را بیش از پیش خالص گرداند و به خداوند تقرب جوید؛ زیرا خداوند با بلاء و ابتلاء بر آن است تا ظرفیت وجودی بنده افزایش یابد و تحمل و صبر او بیشتر شود و به کمالات بالاتری دست یابد.

آن حضرت درباره علت تاخیر در استجابت دعا نیز می فرماید: اِنَّ العَبدَ لَیَدعو فَیَقولُ اللّه عَزَّوَجَلَّ لِلمَلَکَینِ: قَدِ استَجَبتُ لَهُ وَلکِنِ احبَسوهُ بِحاجَتِهِ ، فَاِنّی اُحِبُّ اَن اَسمَعَ صَوتَهُ وَ اِنَّ العَبدَ لَیَدعو فَیَقولُ اللّه تَبارَکَ وَتَعالی: عَجِّلوا لَهُ حاجَتَهُ فَاِنّی اُبغِضُ صَوتَهُ؛ هر آینه بنده دعا می کند و خداوند عزوجل به دو فرشته می فرماید: من دعای او را مستجاب کردم اما حاجتش را نگهدارید، زیرا دوست دارم صدای او را بشنوم و همانا بنده دعا می کند و خداوند تبارک و تعالی می فرماید: زود خواسته اش را برآورید که من خوش ندارم صدای او را بشنوم.(کافی، ج۲، ص۴۸۹، ح۳)

علل دیگری برای برآورده نشدن دعاها در آیات و روایات بیان شده است. از جمله امام علی(ع) می فرماید: گاه چیزی را (از خدا) می خواهی اما به تو داده نمی شود و دیر یا زود بهتر از آن به تو داده می شود، یا به خاطر آنچه خیر و مصلحت تو در آن است از برآورده شدن خواسته ات دریغ می شود، زیرا بسا خواسته ای که اگر برآورده شود به نابودی و تباهی دین تو می انجامد، پس، چیزی بخواه که زیبایی و نیکی اش برایت می ماند و پیامد سوئی ندارد.(نهج البلاغه، نامه ۳۱)

همان گونه که عمل صالح عامل اجابت و حتی تعجیل در اجابت است، گناه عامل عدم اجابت دعاست. امام علی(ع) فرموده است: لا تَستَبطیِء اجابَهَ دُعائِکَ وَ قَد سَدَدتَ طَریقَهُ بالذُّنوبِ؛اجابت دعایت را دیر مپندار، در حالی که خودت با گناه راه اجابت آن را بسته ای.(غررالحکم و دررالکلم ح ۱۰۳۲۹)

نافرمانی از والدین موجب حبس دعا ست. امام صادق(ع) می فرماید: گناهی که نعمت ها را تغییر می دهد، تجاوز به حقوق دیگران است. گناهی که پشیمانی می آورد، قتل است. گناهی که گرفتاری ایجاد می کند، ظلم است. گناهی که آبرو می بَرد، شرابخواری است. گناهی که جلوی روزی را می گیرد، زناست. گناهی که مرگ را شتاب می بخشد، قطع رابطه با خویشان است. گناهی که مانع استجابت دعا می شود و زندگی را تیره و تار می کند، نافرمانی از پدر مادر است.(علل الشرایع، ج ۲، ص ۵۸۴)

آثار و نقش دعا در زندگی
در آیات و روایات برای دعا تاثیرات شگرفی در زندگی مادی و معنوی و نیز دنیوی و اخروی انسان بیان شده است. از جمله در آیات قرآن برای دعا، آثاری چون تامین خواسته های درخواست کنندگان نیازمند(ابراهیم، آیه ۳۴؛ طه، آیات ۲۵ تا ۳۶)، جلب رحمت خداوند(اعراف، آیات ۵۶ و ۱۵۶)، درمان بیماری ها(انبیاء، ایات ۸۳ و ۸۴؛ ص ، آیات ۴۱ تا ۴۳)، رفع و نجات از غم و اندوه(انبیاء، آیه ۷۶)، رفع بلاها و دشواریها و گرفتاری ها(انعام، آیات ۴۰ و ۴۱)، مصونیت از گناه و انحرافات(یوسف، آیات ۳۳ و ۳۴)، برخورداری از امداد الهی(بقره، آیات ۲۵۰ و ۲۵۱)، آمرزش گناهان (بقره، آیه ۵۸)، آبرومندی در قیامت (آل عمران، آیات ۱۹۰ تا ۱۹۵) و هر مشکل و درد دنیوی از مادی و معنوی تا جلب نعمت و رفع بلا و دفع بلا بیان شده است.

در آیات و روایات ده ها اثر برای دعا بیان شده است. چنانکه گفته شد دعا یکی از علل از بین برنده درد و بیماری در انسان است. پیامبر(ص) نیز درباره این نقش و تاثیر دعا در زندگی می فرماید: اَلصَّدَقَهُ تَدفَعُ البَلاءَ وَ هِیَ اَنجَحُ دَواءٍ وَ تَدفَعُ القَضاءَ وَ قَد اُبرِمَ اِبراما وَ لا یَذهَبُ بِالدواءِ اِلاَّ الدُّعاءُ وَ الصَّدَقَهُ؛صدقه بلا را برطرف می کند و موثرترینِ داروست. همچنین، قضای حتمی را برمی گرداند و درد و بیماری ها را چیزی جز دعا و صدقه از بین نمی برد.(بحارالانوار، ج۹۳، ص ۱۳۷، ح ۷۱)

اینها نمونه هایی از مباحثی است که در آیات و روایات درباره دعا بیان شده است. همین مقدار به خوبی نشان می دهد که دعا چه جایگاه مهمی در عبادت و بندگی دارد و تا چه اندازه در زندگی انسان ها تاثیر می گذارد و دنیا و آخرت ایشان را متاثر می سازد.


مشاهده در وبسایت منبع